عبد الحسين ميرزا فرمانفرما
256
مسافرتنامه كرمان و بلوچستان ( فارسى )
وقت آب جارى و ليكن شور و ناگوار است . و از اين نقطه تا رود اشكان سه فرسخ و راهش جزئى سنگلاخ و رو به فراز است و تا نقطهء منزلگاه ابدا آب و آبادى نيست . و اطراف راه هم از قبيل درمشو و كلته و گوركاه كه اين سه قسم را اسب مىخورد و شور و ترات و آغيج و گثير و خوراك شتر بسيار و شكار كوهى هم چون نزديك كوه و اواخر منزل در دامنه واقع است جستهجسته يافت مىشود . رود اشكان از كوههاى بم پشت جارى [ است ] و از يمين جادّه به يسار مىرود و به رود ماشكيد ملحق مىشود و در اين نقطه [ 292 ] همهوقت آب دارد و به نهايت هم شيرين و گواراست و اقسام علوفهء سابق الذّكر هم در اينجا و اطراف رودخانه يافت مىشود . و هواى اين نقطه اندكى از دهك سردتر است . بيست رشته آب 476 از رود اشكان تا بم پشت شش فرسخ و خطّش بهطرف جنوب [ است ] و جزئى هم خم و پيچ و سنگلاخ دارد و كلّى رو به فرازست و همهجا معادل سه فرسخ در رودخانهء مزبوره و حوالى آن سير [ مىكند ] و بعد از آن بالمرّه از رودخانه خارج مىشود . ولى از شعب همين رودخانه كه از كوهستان بم پشت جارى [ است ] و به رود اشكان متصل مىشود تا منزل زياده از بيست رشته ديده مىشود و تخمينا ثلث از آنها همهوقت در نقاط عبور اين خطّ آب دارند و آب آنها هم تماما شيرين و گواراست و اطراف اين جادّه هم همهقسم علوفهء اسب و شتر موجود است . و در اين كوهستان بم پشت چون خوردهمزارعات و چشمهسار زياد [ ست ] اهالى بم پشت در نقاط متعدّده مرتع و مسكن دارند . با اينكه علوفهاش زياد است شكار كوهى به نهايت كم و هيچگونه سبعى يافت نمىشود . ولى كبك و تيهو بسيار است . مورتى مركز بم پشت 477 بمپشت - جزو خاك دزّك و ماليات آن جمع مير محمود خان و نقطهء مركزيه مزرعهء مورتى است و مزرعهء مزبوره آبش چشمهسار و تكزه رود بم پشت است و مالكين آن از طايفهء درّان زهى و پركى است . و محصول غلّه و ذرت آن صيفيا شتويا معادل ده خروار و قريب چهارصد اصله نخل [ است ] و جزئى انار و انگور و به و امرود دارد و اهالى مزرعهء مزبوره قريب ده خانوار [ ند ] و در پلاس نشيمن دارند و قلعهء ناقابلى براى مورتى ساختهاند ولى احدى در آن قلعه مسكن نمىكند .